Dlaczego inwestycje kolejowe (ULLK) wymagają innej metodyki na operat dendrologiczny?
W przypadku inwestycji realizowanych na podstawie decyzji ULLK operat dendrologiczny nie zawsze przygotowuje się według tej samej logiki, co dokumentację do zezwolenia na usunięcie drzew i krzewów na podstawie ustawy o ochronie przyrody. Zgodnie z art. 9yc ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym „do usuwania drzew i krzewów znajdujących się na nieruchomościach objętych decyzją o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej, z wyjątkiem drzew i krzewów wpisanych do rejestru zabytków, nie stosuje się przepisów ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2024 r. poz. 1478 i 1940 oraz z 2025 r. poz. 884) w zakresie obowiązku uzyskiwania zezwoleń na ich usunięcie oraz opłat z tym związanych”. Ustawa o ochronie przyrody nie reguluje metod inwentaryzacji drzew i krzewów na potrzeby inne niż uzyskanie pozwolenia na ich usunięcie. W tym przypadku problemem może być metodyka, według której wykonuje się inwentaryzację dendrologiczną, ponieważ regulacje prawne ULLK nie są tak precyzyjne jak rozdział 4 ustawy o ochronie przyrody „Ochrona terenów zieleni i zadrzewień”.
Źródła: Ustawa z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym, Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody
Wymiary drzew i krzewów a pracochłonność i cena za operat dendrologiczny
Jedną z najważniejszych kwestii, którą należy rozpatrzyć przy projektowaniu metodyki jest grubość lub obwód pnia powyżej którego drzewa będą inwentaryzowane oraz minimalna powierzchnia kęp krzewów. Wynika to z tego, że wartość ta jest zasadnicza dla stopnia szczegółowości inwentaryzacji, a co za tym idzie pracochłonności przy jej sporządzaniu. Liczba drzew na danym terenie rośnie bowiem wraz ze zmniejszającym się przeciętnym obwodem pni drzew. Na dodatek nie jest to zależność liniowa, a potęgowa. Na przykład, jeżeli progowy obwód drzewa zmniejszymy z 80 cm do 50 cm, czyli o 37%, to liczba drzew, które będą musiały podlegać inwentaryzacji wzrośnie nam o ponad 80%, a jeżeli zmniejszymy go z 80 cm do 30 cm, czyli o 62%, to liczba drzew wzrośnie nam o 350% (wartości orientacyjne; opracowano na podstawie Tablic Zasobności i Przyrostu Drzewostanów B. Szymkiewicza). Pamiętajmy, że jeżeli nie ustalimy w ogóle progu grubości (lub obwodu), to teoretycznie będą musiały być inwentaryzowane na przykład drzewa jednoroczne, których na jednym hektarze może być kilkaset tysięcy sztuk.
Źródło: Ile kosztuje inwentaryzacja zieleni – Pracownia środowiskowa Prohabitat
Autorska metodyka Prohabitat – jak przygotować operat dendrologiczny?
W tym miejscu proponujemy własną metodykę, która może być wykorzystana w takich sytuacjach. Celem operatu dendrologicznego ma być określenie faktycznych potrzeb i ilości drzew lub krzewów planowanych do usunięcia / przesadzenia / adaptacji / nasadzenia oraz wskazanie, które z nich wymagają uzyskania zezwolenia / decyzji organu właściwego do ich usunięcia.
Źródło: Czym jest ekspertyza dendrologiczna? – Pracownia środowiskowa Prohabitat
Co dokładnie powinien zawierać operat dendrologiczny?
Operat dendrologiczny zawiera:
- opis metodyki wykonanej inwentaryzacji zieleni,
- wykaz drzew lub krzewów przewidzianych do usunięcia / przesadzenia / adaptacji,
- plan nasadzeń/przesadzeń.
Granice inwentaryzacji kolejowej a operat dendrologiczny i bezpieczeństwo ruchu
Inwentaryzacją zostają objęte wszystkie drzewa lub krzewy, których usunięcie / przesadzenie / adaptacja wynikają z konieczności zapewnienia bezpieczeństwa ruchu kolejowego, na podstawie rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 7 sierpnia 2008 r. w sprawie wymagań w zakresie odległości i warunków dopuszczających usytuowanie drzew i krzewów, elementów ochrony akustycznej i wykonywania robót ziemnych w sąsiedztwie linii kolejowej, a także sposobu urządzania i utrzymywania zasłon odśnieżnych oraz pasów przeciwpożarowych oraz z rozwiązań projektowych. Branża kolejowa musi uwzględnić te wymagania przekazując wykonawcy operatu dendrologicznego zakres przestrzenny inwentaryzacji. Z rozporządzenia Ministra Infrastruktury wynika między innymi, że znaczenie ma położenie drzew od krawędzi nasypów lub wykopów oraz wymagana odległość widoczności pociągu zależna od dozwolonej prędkości pociągu i odległości osi skrajnych torów, a takie informacje może posiadać wyłącznie projektant linii kolejowej.
Każde drzewo, powierzchnia krzewów poddane inwentaryzacji będą miały nadany indywidualny numer inwentarzowy w systemie narastającym, który umożliwi jego identyfikację w tabeli i na załączniku graficznym (mapie). Wykaz drzew lub krzewów przewidzianych do usunięcia / przesadzenia / adaptacji zostaje sporządzony w formie tabelarycznej. Wyniki inwentaryzacji zieleni oraz projektowanej zieleni zostają również przedstawione na załączniku graficznym. Na mapie zostaje naniesiona linia rozgraniczająca teren inwestycji (zgodną z decyzją lokalizacji linii kolejowej, jeżeli została uzyskana), linia terenu niezbędnego do realizacji inwestycji, linia terenu kolejowego oraz linia wynikająca z rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 7 sierpnia 2008 r. Drzewa lub krzewy przewidziane do usunięcia / przesadzenia / adaptacji zostaną rozróżnione na mapie kolorem zgodnie z powodem działania. Na mapie zostają również naniesione lokalizacje nasadzeń zastępczych i przesadzeń. Załącznik graficzny zostaje sporządzony w skali zapewniającej jego czytelność.
Rośliny inne niż drzewiaste oraz drzewiaste o mniejszych gabarytach nie powinny być brane pod uwagę podczas inwentaryzacji dendrologicznej, a podczas inwentaryzacji przyrodniczej. Inwentaryzacja szaty roślinnej i tak jest wykonywana podczas inwentaryzacji przyrodniczej, a więc byłoby to dublowanie prac. Poza tym jest to nieefektywne ekonomicznie, również z tego powodu, że inwentaryzacja dendrologiczna skupia się na terenach zadrzewionych, a rozciąganie jej na tereny nie stanowiące zadrzewień znacznie zwiększa pracochłonność.
Źródła: Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 7 sierpnia 2008 r., Pozwolenie na wycinkę drzew – Pracownia środowiskowa Prohabitat
Zgody, nasadzenia zastępcze i ochrona gatunkowa
W ramach inwentaryzacji zieleni zostaje ustalone, czy drzewa lub krzewy nie stanowią miejsc rozrodu ptaków i wychowu młodych oraz siedlisk lub ostoi chronionych gatunków zwierząt, roślin, grzybów lub porostów. Zlokalizowane zostaje występowanie gniazd ptasich posadowionych na drzewach lub krzewach podlegających inwentaryzacji.
W przypadku obowiązku zaprojektowania nasadzeń (np. zieleni naprowadzającej na przejścia dla zwierząt, nasadzeń zastępczych wynikających z decyzji właściwych organów, nasadzeń wynikających z decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach) zostaje sporządzony plan nasadzeń określający: miejsce nasadzeń, liczbę drzew lub wielkość powierzchni krzewów, minimalny obwód pni drzew na wysokości 100 cm lub minimalny wiek krzewów, gatunek lub odmiana drzew lub krzewów, termin wykonania nasadzeń oraz zakres i okres zabiegów pielęgnacyjnych. W przypadku obowiązku zaprojektowania przesadzeń zostaje sporządzony plan przesadzeń określający: miejsce przesadzeń, termin wykonania przesadzeń oraz zakres i okres zabiegów pielęgnacyjnych.
Wyniki inwentaryzacji zostają zapisane w formie edytowalnej (np. .dwg, .docx). Koordynaty inwentaryzowanych obiektów zostają pobrane z dokładnością subdecymetrową, z wyjątkiem terenów, w których występuje środowisko z ograniczonym dostępem do GNSS (GNSS-denied environment).
Inwentaryzacja obejmuje całą zieleń występującą w granicach inwestycji według następujących kryteriów:
- kępy krzewów oraz grupy podrostów o powierzchni co najmniej 50 m2;
- drzewa, których obwód pnia na wysokości 130 cm przekracza: 115 cm – w przypadku topoli, wierzb, klonu jesionolistnego oraz klonu srebrzystego, kasztanowca zwyczajnego, robinii akacjowej oraz platanu klonolistnego, 75 cm – w przypadku pozostałych gatunków drzew. Drzewa mogą być opisywane jako kępy tzn. bez podawania lokalizacji pnia na mapie oraz jako jeden wiersz w tabeli, a jedynie jako zakres rzutów koron, o ile zakres tych rzutów ma co najmniej 5 arów;
- drzewa o obwodach mniejszych na wys. 130 cm od podanych powyżej będą zaliczane do podrostów, lecz tylko te o obwodzie co najmniej 42 cm;
- podrosty nie rosnące w grupach nie będą inwentaryzowane. Drzewa w grupach podrostów nie są znakowane w terenie, a w części tabelarycznej zostaje podana liczba drzew oraz średni obwód na wys. 1,3 m dla każdego z gatunków w grupie. Kępy krzewów nie są znakowane w terenie.
Powyższe wartości nie stanowią ustawowych progów obowiązku uzyskania zezwolenia, lecz proponowane przez Prohabitat kryteria zakresu inwentaryzacji dla operatu dendrologicznego wykonywanego na potrzeby inwestycji kolejowej w trybie ULLK.
W przypadku drzew i krzewów wpisanych do rejestru zabytków, są one inwentaryzowane zgodnie z progowymi parametrami dendrometrycznymi jak na potrzeby uzyskania pozwolenia na usunięcie zgodnie z ustawą o ochronie przyrody. W przypadku modyfikacji granic inwestycji w trakcie opracowywania operatu dendrologicznego, dopuszcza się takie modyfikacje, jeżeli zmian granic nie powoduje różnicy powierzchni inwentaryzowanej o więcej niż 0,5% pierwotnej powierzchni terenu, co skutkuje aktualizacją inwentaryzacji, lecz nie więcej niż jedną.
Inwentaryzacja drzew i krzewów zostaje wykonana z przestrzeganiem zasad funkcjonowania w terenie kolejowym, wraz z imienną przepustką, jednak ewentualne opóźnienia spowodowanych niezależnym od wykonawcy inwentaryzacji wydawaniem przepustek lub utrudnianiem dostępu do terenu nie powodują zwłoki w wykonaniu inwentaryzacji. Teren przeznaczony pod planowanie ewentualnych nasadzeń zastępczych lub przesadzeń musi być wskazany przez podmiot na rzecz którego wykonywany jest operat dendrologiczny lub projektanta linii kolejowej.
Wzór wykazu drzew i krzewów przewidzianych do usunięcia lub adaptacji
Przykładowe wypełnienie nr LK … strona … lub tor nr …
| Nr arkusza mapy | Nr inwentarzowy1) | Nazwa gatunku2) | Obwód pnia na wys. 130 cm | Powierzchnia krzewów (m2) | Powód działania (R/RP/B/P/A/I)3) | Decyzja ULLK (TAK/NIE) | Wymóg zezwolenia – ochrona przyrody (TAK/NIE) | Wymóg decyzji – transport kolejowy (TAK/NIE) | Gmina | Obręb / ID obrębu | Nr działki | Właściciel / władający | Uwagi4) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
- Każde drzewo, powierzchnia krzewów powinny mieć nadany indywidualny numer inwentarzowy w systemie narastającym, który umożliwi jego identyfikację w tabeli i na załączniku graficznym (mapie).
- Należy stosować nazwę polską, ewentualnie jako uzupełnienie nazwę łacińską.
- Należy wskazać powód usunięcia drzewa lub krzewu: R – rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 7 sierpnia 2008 r. […]; RP – kolizja z infrastrukturą w ramach rozwiązań projektowych; B – bezpieczeństwo: widoczność sygnałów i pociągów, eksploatacja urządzeń kolejowych, zaspy śnieżne lub wskazać proponowane działanie: P – przesadzenie, A – adaptacja, I – roślina inwazyjna.
- Wpisać istotne informacje dotyczące np. stanu zdrowotności np. „martwe”; występowania chronionych gatunków roślin, porostów, grzybów lub zwierząt, dziupli, gniazd.
Podsumowanie: Przejrzyste zasady to mniejsze ryzyko dla projektu
Tak zaproponowana metodyka jest zgodna z praktyką zlecania tego typu prac, a jednocześnie pozwala z rozsądną dokładnością szacować nakład prac nad operatem dendrologicznym. Pamiętajmy, że przy tego typu inwestycjach może mieć znaczenie tak zwana grubizna, czyli podstawowe kryterium leśne używane do klasyfikacji drewna okrągłego. Jednocześnie metodyki tej nie należy używać do inwentaryzacji drzew w lasach. Gospodarowanie w lasach odbywa się bowiem na podstawie zupełnie innej metody, która wynika z Ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach. Na potrzeby gospodarowania w lasach inwentaryzuje się całe drzewostany, a nie pojedyncze drzewa. Więcej o tym procesie przeczytasz w artykule omawiającym opis taksacyjny drzewostanu.
Autor: mgr inż. Rafał Bodzioch, biegły do spraw dendrologii, absolwent leśnictwa na Uniwersytecie Rolniczym w Krakowie, autor lub współautor ponad 100 operatów i ekspertyz dendrologicznych z kilkunastoletnim doświadczeniem.
Stan prawny: 12 czerwca 2026 r.