Ocena oddziaływania na środowisko i metody jej wykonania

Niektóre przedsięwzięcia mogą mieć negatywny wpływ na środowisko lub zdrowie ludzi zarówno w trakcie ich realizacji, jak i podczas użytkowania. Realizacja takich inwestycji wymaga uzyskania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. Decyzja wskaże najkorzystniejszy dla środowiska i społeczeństwa sposób wykonania zamierzonego przedsięwzięcia. Jednym z etapów postępowania w sprawie wydania decyzji jest przeprowadzenie procedury oceny oddziaływania na środowisko (OOŚ). Zgodnie z art. 59 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko procedura ta jest obowiązkowa w przypadku, gdy:

  • przedsięwzięcie może zawsze znacząco oddziaływać na środowisko;
  • przedsięwzięcie może potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko, jeżeli instytucja, gdzie został złożony wniosek, zdecydowała o konieczności przeprowadzenia OOŚ;
  • przedsięwzięcie może znacząco oddziaływać na obszar Natura 2000.

O tym do którego rodzaju przedsięwzięć kwalifikuje się konkretna inwestycja decyduje rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 września 2019 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko.

Przeprowadzenie procedury oceny oddziaływania na środowisko wymaga złożenia przez wnioskującego raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko. Autorem raportu powinna być osoba, która ma odpowiednie wykształcenie lub doświadczenie. Dokładne wymagania opisano w art. 74 a wyżej wymienionej ustawy. Zgodnie z dyrektywami wspólnotowymi, przedstawione w raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko informacje są analizowane przez właściwy organ oraz, w razie konieczności, wszelkich dodatkowych informacji uzyskanych np. w drodze konsultacji ze społeczeństwem. Przeprowadzona analiza powinna doprowadzić do uzasadnionej konkluzji właściwego organu na temat znaczącego wpływu przedsięwzięcia na środowisko, oraz włączenie uzasadnionej konkluzji właściwego organu do decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach.

Podczas sporządzenia raportu specjaliści wyjaśniają jaki wpływ będzie miało planowane przedsięwzięcie na środowisko i zdrowie ludzi. Aby ocena oddziaływania inwestycji na środowisko była obiektywna wykorzystywane są różne metody badania.

Przed dokonaniem oceny konieczne jest zebranie szczegółowych informacji o inwestycji i obszarze jej oddziaływania. Eksperci szczegółowo opisują planowaną inwestycję, w tym charakterystykę obiektów, rodzaj technologii, ilość materiałów i zasobów wykorzystanych przy realizacji i eksploatacji projektu itp.

Następnie należy scharakteryzować wszystkie elementy środowiska przyrodniczego, które wchodzą w zakres planowanej działalności, w tym:

  • klimat;
  • budowę geologiczną;
  • wody powierzchniowe i podziemne;
  • glebę;
  • krajobraz;
  • stan powietrza;
  • florę i faunę.

Konieczne jest również uwzględnienie form ochrony przyrody i zabytków kultury zlokalizowanych w bezpośrednim sąsiedztwie terenu, a także sytuacji gospodarczej obszaru.

Metody macierzowe

W związku z dużą liczbą potencjalnych oddziaływań planowanej inwestycji na elementy środowiska naturalnego oraz ludzi chętniej stosuje się proste metody identyfikacji wszelkich możliwych skutków. Jedną z najprostszych metod jest sporządzenie matryc o różnym stopniu złożoności. Najpopularniejszą jest Macierz Leopolda. Metoda polega na zestawieniu tabel wyszczególniających oddziaływania na środowisko lub procesy stanowiące źródła wpływów, a także wykaz elementów potencjalnie narażonych na te oddziaływania. Oryginalna macierz Leopolda składa się ze 100 działań i 88 elementów środowiska, ale częściej używa się uproszczonych wersji. Do wypełniania macierzy stosuje się różne metody. Zwykle jest to skala opisująca stopień wpływu procesu na element środowiska. Czasem w jednej klatce tabeli wpisywane jest kilka znaczeń, które oceniają prawdopodobieństwo wystąpienia wpływu, czas trwania, wielkość skutków itp.

Dla przykładu stworzymy uproszczoną macierz Leopolda dla budowy farmy fotowoltaicznej. Przykładowa farma nie znajduje się w pobliżu obszarów chronionych. Oceniono wielkość potencjalnego wpływu procesów na poszczególne elementy środowiska.

Skala oceny:

Ocena przedstawiona w macierzy Leopolda obejmuje teoretyczną, subiektywną skalę możliwego wpływu procesów na środowisko. Mimo wszystko pozwala ona identyfikować potencjalne elementy zagrożone, które potrzebują wprowadzenia działań minimalizujących ich wpływ.

Listy kontrolne

Jedną z najprostszych metod wykorzystywanych przy ocenie oddziaływania na środowisko jest sporządzenie list kontrolnych. Listy mogą być stosowane na wszystkich etapach oceny: od identyfikacji potencjalnych wpływów do wprowadzenia działań minimalizujących. Pytania mogą dotyczyć całej inwestycji lub poszczególnych procesów, wykorzystywanych technologii lub etapów jej wykonania.
Komisja Europejska stworzyła wykaz list kontrolnych

dla wszystkich etapów OOŚ. Listy te są bardzo przydatne i pomagają nie pominąć żadnego ważnego elementu oceny. Oto kilka przykładowych pytań z listy służącej do oceny znaczenia zidentyfikowanych oddziaływań inwestycji lub jej elementów:

  • Czy nastąpi duża zmiana w warunkach środowiskowych?
  • Czy nowe cechy będą poza skalą w stosunku do istniejącego środowiska?
  • Czy dany skutek będzie niezwykły na danym terenie lub szczególnie złożony?
  • Czy dany skutek będzie rozciągać się na większy obszar?
  • Czy będzie istniała możliwość oddziaływania transgranicznego?
  • Czy wiele osób zostanie dotkniętych wpływem?
  • Czy wiele receptorów innego rodzaju zostanie dotkniętych wpływem (fauna i flora, przedsiębiorstwa, obiekty)?

Listy kontrolne stworzone przez Komisję Europejską są bardzo ogólne, ponieważ przygotowane one były dla zastosowania w różnych państwach i dla wielu rodzajów inwestycji. Specjaliści ds. ochrony środowiska mogą z nich korzystać lub tworzyć własne.

Metody mapowe i GIS

W ocenach oddziaływania na środowisko często stosuje się techniki mapowania. Mapy służą do ilustrowania elementów środowiska, obliczania zasięgów oddziaływań, prezentowania wyników obliczeń itp. Do tworzenia map wykorzystuje się systemy informacji geograficznej.

Systemy GIS są obecnie używane przez specjalistów na wszystkich etapach OOŚ, nie tylko do tworzenia map. GIS pomaga w gromadzeniu danych, modelowaniu przestrzennym, ocenie wpływu i obliczaniu wielkości oddziaływania. Za pomocą portali mapowych, takich jak GeoportalGeoserwis i in. każdy może zbierać informacje dotyczące hydrologii, gleb, form ochrony przyrody, ukształtowania terenu, ewidencji gruntów itp. Informacja ta pozwala szybko przeanalizować możliwe wpływy i określić zasięgi ich oddziaływania.

Istnieją również inne metody, ale są one złożone i wymagają użycia narzędzi komputerowych. Powyższe metody są proste, dlatego są najczęściej stosowane. Decyzję o wyborze konkretnej metody lub metod podejmują specjaliści przygotowujący raporty OOŚ. Ze względu na wiele czynników i wpływów, które należy wziąć pod uwagę podczas oceny, autorzy muszą posiadać wysoce specjalistyczną wiedzę z różnych dyscyplin naukowych, dlatego metody stosowane w OOŚ są tylko narzędziami pomocniczymi, które pozwalają na szybszą analizę zebranych danych i identyfikację potencjalnych oddziaływań na środowisko i społeczność.

Kontakt